به گزارش نشان تولید، هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، امسال بیش از هر دوره دیگری معنایی فراتر از یک رویداد فروش کتاب پیدا کرده است. این نمایشگاه، در میانه بحرانیترین روزهای کشور، به نشانهای از تداوم حیات فرهنگی ایران بدل شده؛ تلاشی جمعی برای اینکه رشته ارتباط جامعه با کتاب، ادبیات و اندیشه گسسته نشود.
شاید در ظاهر، ماجرا فقط چند آمار باشد؛ بیش از ۲۵۵ هزار نسخه کتاب تا روز پنجم نمایشگاه کتاب فروخته شده، دهها هزار سفارش ثبت شده و هزاران مرسوله در مسیر شهرها و روستاهای دورافتاده کشور است اما پشت این اعداد، روایت دیگری جریان دارد؛ روایت مردمی که در میان التهاب روزها، هنوز برای خرید رمان، شعر، تاریخ، فلسفه و کتاب کودک وقت میگذارند. این همان نقطهای است که نمایشگاه مجازی کتاب را از یک رویداد تجاری جدا میکند.
در کشوری که فرهنگ همیشه یکی از مهمترین ابزارهای بقا بوده، کتاب تنها یک کالا نیست؛ پناهگاه حافظه جمعی است. جامعه ایرانی بارها در دورههای دشوار تاریخی، از دل شعر، ادبیات و نوشتن، خودش را بازسازی کرده است. از روزگار جنگ تا سالهای بحران اقتصادی، همیشه چیزی در فرهنگ زنده مانده که اجازه نداده امید رنگ ببازد. شاید به همین دلیل است که امسال، نمایشگاه کتاب بیش از هر زمان دیگری رنگ «مقاومت فرهنگی» گرفته است.
نمایشگاه مجازی کتاب در میانه بحران؛ ضرورتی برای حفظ اعتبار فرهنگی ایران
ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و قائممقام نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، از روند شکلگیری و اجرای این رویداد در یکی از پیچیدهترین دورههای کشور سخن گفت.
او با اشاره به اینکه اردیبهشتماه طی بیش از چهار دهه همواره با نمایشگاه کتاب تهران همراه بوده، توضیح داد: برنامهریزی برای این دوره از نمایشگاه از اواخر پاییز سال گذشته آغاز شد، دبیرخانه، شورای سیاستگذاری تشکیل و جلسات متعدد برای تعیین ساختارها، چارچوبها و برنامههای بخشهای داخلی و بینالمللی برگزار شده بود و حتی برخی بخشها وارد مرحله عملیاتی شده بودند.
حیدری در ادامه به مجموعهای از رخدادهای داخلی و خارجی اشاره کرد که روند کار را با وقفه و دشواری روبهرو کرد و حمله آمریکا و اسرائیل به کشور و شهادت رهبر انقلاب را از مهمترین این رخدادها دانست و گفت: ایشان همیشه یاور نمایشگاه و بازدیدکننده اصلی نمایشگاه بودند و خودشان یک کتابخوان دار واقعی بودند. شهادتشان وقفهای جدی در برنامهها ایجاد کرد با وجود این شرایط، مجموع برگزارکنندگان باید تصمیم میگرفتند و به چارچوب مشخصی میرسیدند.
مدیرعامل خانه کتاب با اشاره به مشکلات اینترنتی، کمبود کاغذ، تحریمها و شرایط جنگی کشور گفت: میدانستیم که مشکلات فراوان است. کشور درگیر جنگ است، تحریمها شدیدتر شده، زیرساختها آسیب دیده و بسیاری از ابزارهای لازم برای تولید کتاب در اختیار وزارت ارشاد نیست. اما برگزار نکردن نمایشگاه مشکلات بیشتری ایجاد میکرد.
او توضیح داد که با مشورت اهالی قلم، ناشران و فعالان نشر، و با وجود دیدگاههای متفاوت، تصمیم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این شد که نمایشگاه بهصورت مجازی برگزار شود تا نمایشگاه اصلی در زمان مناسب و با زیرساخت کامل برگزار شود.
حیدری سه محور اصلی اهمیت برگزاری نمایشگاه حتی در شرایط جنگی را چنین تشریح کرد: نخست، اهمیت اقتصادی برای صنعت نشر که در شرایط رکود و جنگ نیازمند حمایت و فرصت فروش است. دوم، اهمیت اجتماعی برای ایجاد نشاط و امید در جامعهای که در فضای تهدید و انتظار قرار دارد. سوم، اهمیت بینالمللی برای نشان دادن پویایی فرهنگی ایران حتی در شرایط سخت.
او گفت: تمدن ایران با کتاب، شعر، ادبیات و تاریخ گره خورده و این تمدن از درون خود را بازتولید میکند. باید به جهان نشان دهیم که ایران حتی در شرایط جنگی هم فعال و پویاست.
حیدری در بخش دیگری از سخنانش به انتقادها درباره مشکلات فنی پلتفرمها، نحوه ارائه نسخههای الکترونیک و اعلام وصول اشاره کرد و گفت: بخشی از مشکلات طبیعی است، زیرا کشور درگیر جنگ و تحریم است. اما هر مسالهای که در حوزه اجرا به ما مربوط باشد، اصلاح میشود.
او درباره برنامههای آینده گفت که پس از بهبود شرایط کشور، بخش کتابفروشان نیز در پلتفرم بازار کتاب فعال خواهد شد تا همه کتابهای چاپشده کشور قابل عرضه باشد و کتابفروشان نیز از این فرصت بهرهمند شوند.
او تاکید کرد که سیاستگذاری نمایشگاه باید متوازن باشد و همه حلقههای نشراز ناشر و کتابفروش تا خریدار در نظر گرفته شوند.
وقتی پرنده پست به همه ایران سر میزند
در خیابانهای تهران، شاید کتابفروشیها خلوتتر از گذشته باشند، اما در خانهها، موبایلها و صفحههای روشن لپتاپ، جستوجوی کتاب ادامه دارد. مادری در بوشهر برای فرزندش کتاب داستان سفارش میدهد، دانشجویی در زاهدان دنبال ترجمهای تازه از فلسفه میگردد و نوجوانی در اردبیل، رمانی را میخرد که مدتها آرزوی خواندنش را داشته است. این تصویر، تصویری مهم از ایران امروز است؛ ایرانی که زیر فشار بحرانها، هنوز میل به خواندن را از دست نداده است.
کاظم کاظمی، رئیس اداره مبادلات و رهسپاری مرکز مکانیزه شرکت پست ایران، با اشاره به روزهای پرکار هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: در این هفته، حجم خریدهای اینترنتی کتاب افزایش یافته و همین موضوع باعث شده فعالیت کارکنان شرکت پست بهصورت شبانهروزی ادامه داشته باشد.
او افزود: با توجه به اینکه نمایشگاه امسال بهصورت مجازی برگزار میشود، طبیعتاً میزان خرید کتابها بیشتر شده و بهتبع آن، همکاران من در شرکت ملی پست تلاش میکنند کتابها در کمترین زمان ممکن به دست گیرندگان برسد.
کاظمی با اشاره به آمار ارسالها گفت: تا روز چهارم نمایشگاه نزدیک به ۱۵۰ هزار جلد کتاب ارسال شده است.
او توضیح داد که در روزهای ابتدایی نمایشگاه معمولاً حجم فروش کمتر است یا بستهبندیها بهروز نمیرسد اما هرچه به روزهای پایانی نزدیک میشویم، ترافیک کاری پست افزایش پیدا میکند و حجم مرسولات به شکل قابل توجهی بالا میرود.
کاظمی درباره دورترین و نزدیکترین نقاطی که کتابها به آنجا ارسال شدهاند گفت: دورترین نقاط معمولاً شهرها و روستاهای مرزی هستند؛ مثل شهرستانهای اطراف زاهدان، برخی مناطق خوزستان یا بوشهر اما نزدیکترین نقاط، خیابانها و کوچههای اطراف انقلاب تهران است؛ یعنی از محل ناشر تا همان محدودهای که قلب کتابفروشیهای تهران محسوب میشود.
رئیس اداره مبادلات و رهسپاری مرکز مکانیزه شرکت پست در ادامه به یکی از تجربههای جالب روزهای اخیر اشاره کرد و گفت: یکی از نامهرسانها برایمان تعریف کرد که کتابچهای برای یک کودک ارسال کرده بود. کودک همان لحظه که بسته را از دست او گرفت، کتاب را باز کرد و شروع به ورق زدن کرد. برای همکار ما خیلی جذاب بود که کتابی که دیروز سفارش داده شده، امروز صبح به دست آن کودک رسیده است. اینها از شگفتیهای کار ما در پست است.
در زمانهای که اخبار تلخ با سرعتی بیوقفه تکرار میشوند، همین تصویر کوچک معنای بزرگی دارد؛ هنوز چیزی در این سرزمین زنده است که میخواهد یاد بگیرد، خیال کند و ادامه بدهد.
نمایشگاه مجازی کتاب تهران در این سالها فقط راهی برای خرید آسانتر کتاب نبوده؛ نوعی بازتعریف عدالت فرهنگی نیز محسوب میشود. حالا مخاطبی در یک روستای دورافتاده، تقریباً همزمان با مخاطب تهرانی به تازههای نشر دسترسی دارد. این دسترسی، بهویژه در سالهایی که هزینه سفر، گرانی کتاب و تمرکز امکانات فرهنگی در پایتخت بیشتر شده، اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.
از سوی دیگر، حضور بیش از ۲ هزار ناشر در شرایطی که صنعت نشر با کمبود کاغذ، افزایش هزینههای چاپ و کاهش قدرت خرید مردم روبهروست، خود نشانهای از تلاش برای زنده نگه داشتن چرخه فرهنگ است. ناشران میدانند که فروش کتاب در چنین روزهایی آسان نیست اما غیبت کتاب از زندگی مردم، هزینهای بهمراتب سنگینتر دارد.
در این میان، نقش کتاب کودک و نوجوان نیز قابل توجه است؛ بخشی که امسال ارسال رایگان آن، معنایی فراتر از یک حمایت اقتصادی پیدا کرده است. انگار سیاستگذاران فرهنگی هم دریافتهاند که در دورههای بحران، بیش از هر چیز باید از تخیلات و رویاهای نسل جدید محافظت کرد.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران شاید در ظاهر روی صفحههای دیجیتال برگزار شود اما در عمق خود، رویدادی انسانی و فرهنگی است؛ تلاشی برای حفظ گفتوگو میان مردم و کتاب، میان جامعه و اندیشه.
در روزگاری که بسیاری از چیزها فرو میریزند، شاید هنوز بتوان به صدای آرام ورق خوردن کتابها دل بست؛ صدایی که یادآوری میکند ایران، حتی خسته و زخمی، هنوز کتاب میخواند و هنوز زنده است.
دیدگاهتان را بنویسید